Edukacja

Niespotykane walory przyrodnicze były przedmiotem uwagi już w okresie XIX wieku i zrodziły liczne naukowe opracowania, co w konsekwencji doprowadziło do objęcia ochroną najpiękniejszych obszarów późniejszego Jurajskiego Raju.
Główną cechą krajobrazu /fizjocenozy/Jurajskiego Raju jest różnorodność biologiczna. Na jego terenie wyróżniono liczne naturalne i zastępcze ekosystemy, które wykształciły się pod wpływem tradycyjnej gospodarki rolnej i są powszechnie uważane za bardzo cenne z naukowego i estetycznego punktu widzenia. Źródłem tak wielkiej różnorodności jest skomplikowana budowa geologiczna i działalność człowieka.
Chcąc zachować ten wspaniały konglomerat systemów leśnych, łąkowych, naskalnych, wodnych i terenów zabudowanych przyjęto za główny cel utrzymanie i przywracanie swoistego krajobrazu. Udostępnienie obszarów JURAJSKIEGO RAJU ma na celu z jednej strony utrzymanie funkcji wypoczynku i zwiedzania oraz prowadzenia edukacji i badań naukowych.

Na obszarze JURAJSKIEGO RAJU możliwa jest edukacja i prowadzenie badań naukowych naturalnego przebiegu procesów przyrodniczych. Temu między innymi mają służyć ścieżki edukacyjne poprowadzone przez atrakcyjne przyrodniczo i widokowo miejsca,z ukazaniem dzikich gatunków roślin i zwierząt, które w całej swojej różnorodności stanowią naturalne bogactwo. Ścieżki edukacyjne mają również na celu uświadomienie zwiedzającym sposób wykorzystania dzikich gatunków roślin w działalności gospodarczej człowieka, ukazanie samowystarczalności ekosystemu jako zamkniętej, organicznej całości, gdzie odpady w sposób naturalny ograniczone są do minimum, gdyż to, co jest odpadem dla jednego organizmu stanowi źródło użytecznego surowca lub energii dla drugiego. Znajomość naturalnych procesów biologicznych pozwala na prawidłowe zarządzanie środowiskiem i stosowanie metod opierających się na prawach rządzących w przyrodzie – dobra znajomość środowiska w którym żyje człowiek, w tym środowiska naturalnego, pozwala na wybór trafniejszych rozwiązań w zarządzaniu nim.

Naturalny krajobraz  JURAJSKIEGO  RAJU umożliwia odpoczynek oraz rekreację i stanowi wysokiej klasy atrakcję, która przyciąga i będzie przyciągać dużą liczbę zwiedzających. Obecność zwiedzających na obszarze JURAJSKIEGO RAJU, ze względu na różnorodność przewidzianych funkcji, takich, jak rekreacja i wypoczynek, sport w tym wyczynowy, edukacja itp.
Jako punkt wyjścia w opracowaniu programu związanego z aktywnością zwiedzających w obrębie JURAJSKIEGO  RAJU  przyjęto:

• rozumienie krajobrazu jako całości przyrody wraz z elementami wprowadzonymi przez człowieka na wydzielonym i zagospodarowanym obszarze z określonym uwarunkowaniem przyrodniczym i estetyczno – widokowym. Program edukacyjny ma na celu ukazanie miejsc naturalnych, które nie są zakłócone z działalnością człowieka i mają na celu pokazanie naturalnego środowiska z jego pełnym bogactwem. Temu mają służyć wyznaczone miejsca widokowe z ukierunkowaniem i wykadrowaniem pola widzenia. Jako wynik harmonijnego zespolenia działalności człowieka w naturalnym środowisku i krajobrazie ma służyć punkt widokowy z ukazaniem prawidłowo wpisanego elementu architektonicznego w naturalny krajobraz z ukierunkowaniem i wykadrowaniem pola widzenia.
• rozumienie różnorodności ekosystemów jako wzajemnego oddziaływania na siebie biocenozy i siedliska. Zagadnienie to programowo zostało opracowane w przewidzianych do ekspozycji tablicach terenowych oraz w budynkach ekspozycyjnych, gdzie w formie graficznej przedstawiono różnorodność ekosystemów spotykanych w obrębie  Jurajskiego Raju oraz przykłady wzajemnego oddziaływania na siebie biocenozy i siedliska.Jako przedmiot opracowań graficznych przyjęto prezentację ekosystemów naturalnych / leśnych, naskalnych, wodnych / oraz ekosystemów zastępczych / łąkowych, upraw polnych i terenów zabudowanych /.
• rozumienie różnorodności opartej na naturze / budowa geologiczna, gleba, mikroklimat, ekosystem / oraz na działalności człowieka poprzez wprowadzenie ekosystemów zastępczych bez przekształcenia wszystkich ekosystemów naturalnych. Wyjaśnienie różnicy zostało przedstawione na opracowanych planszach ekspozycyjnych.

PROGRAM

Program ten jest realizowany poprzez zagospodarowanie miejsc ukazujących różnorodność budowy geologicznej, potwierdzające najstarsze formy życia odkryte na tym obszarze i dzięki przyjętej formie edukacji poprzez zabawę, jest zorganizowany w formie przygody paleontologicznej czy miejsca poszukiwania złota. Pierwotne formy mieszkalnictwa są ukazane za pomocą zabawy w zorganizowanej wiosce, gdzie bezpośredni kontakt z przyrodą pozwalał na harmonijne zespolenie elementu kulturowego z przyrodniczym. Zabawa – wioska dziecięca ma uświadamiać prawidłowość takiego zespolenia.

• Rozumienie walorów widokowych, które dla zwiedzającego stanowią jeden z głównych walorów zwiedzania JURAJSKIEGO RAJU. Temu celowi mają służyć zaakcentowane i wybrane miejsca widokowe z możliwością ekspozycji i wyjaśnienia historii i walorów oglądanych miejsc.

Wspomniane powyżej wystawy prezentujące przyrodnicze i kulturowe walory JURAJSKIEGO RAJU rozmieszczone są zarówno w zamkniętych pomieszczeniach, jak w przestrzeni otwartej, na specjalnie przygotowanych planszach ekspozycyjnych, w połączeniu z prezentacją gatunków, ekosystemów, przyrodniczych procesów. Obiekty posiadają przeznaczenie jako  obiekty obsługi zwiedzających,  wejściowe, wystawy przyrodniczej lub ośrodka edukacyjnego. Głównym celem ich powstania jest przygotowanie zwiedzających do wejścia na teren Jurajskiego Raju.

System obiektów edukacyjnych Jurajskiego Raju – w celu stworzenia bazy materialnej do prowadzenia edukacji skierowanej do zwiedzających wybudowano obiekty edukacyjne zlokalizowane przy głównych wejściach na teren zorganizowanej komunikacji w obrębie zadania Jurajski Raj. Do głównych założeń programowych należy zapoznanie zwiedzających przed wejściem na teren z celami i zasadami konserwatorskiej ochrony przyrody, walorami przyrodniczymi i kulturowymi, warunkami zwiedzania. Program każdego z tych obiektów obejmuje punkt informacji dla zwiedzających, wystawę prezentującą walory przyrodnicze i kulturowe, ogródek roślin jurajskich, miejsce gromadzenia śmieci. Program dla poszczególnych krain został opracowany indywidualnie.

OGÓLNE  ZAŁOŻENIA  PROGRAMOWE  PAWILONÓW  EDUKACYJNYCH  JURAJSKIEGO RAJU

Wystawy  służą następującym głównym celom:

1. Zapoznanie zwiedzających z historią kształtowania jurajskiego krajobrazu, ukazanie swoistego krajobrazu jurajskiego jako efektu działalności ludności miejscowej i wzbudzanie dumy z jego piękna.
2. Zapoznanie zwiedzających z czego się składa i jak funkcjonuje krajobraz jurajski.
3. Pokazanie zwiedzającym pozytywnych i negatywnych skutków ingerencji człowieka w krajobraz.
4. Zapoznanie zwiedzających z celami i zasadami konserwatorskiej ochrony przyrody /nie tylko z tym, co chronimy w JURAJSKIM  RAJU, ale jak chronimy i dlaczego chronimy krajobraz jurajski.
5. Uświadomienie zwiedzającym, że przekształcanie krajobrazu jurajskiego trwa nadal oraz, że takiemu samemu przekształcaniu podlega krajobraz w miejscach gdzie mieszkają i tylko od nich zależy, czy ta ingerencja będzie miała skutki pozytywne czy negatywne, przekazanie podstawowych informacji umożliwiających prawidłowe zarządzanie środowiskiem we własnym gospodarstwie, wsi, gminie  dla trwałego rozwoju.
6. Zapoznanie zwiedzających z podstawowymi pojęciami ekologicznymi /gatunek, siedlisko, biocenoza, ekosystem, krajobraz = fizjocenoza, krajobraz naturalny, kulturowy, zdewastowany, ochrona dla trwałego rozwoju, zarządzanie środowiskiem/ na przykładzie Jury.
7. Ukazanie znaczenia Jurajskiego Raju dla kraju, województwa i gmin jurajskich.

Zwiedzający po obejrzeniu wystaw powinien sobie uświadomić, że człowiek decyduje, które elementy krajobrazu stworzone przez naturę zachowa, a które zmieni lub zniszczy.

Przekształcając krajobraz działa świadomie lub nieświadomie. Przekształcając krajobraz musi pamiętać, że:  

• może zniszczyć dzikie rośliny i zwierzęta, które teraz są pozornie niepotrzebne, w przyszłości mogą okazać się bardzo potrzebne w gospodarce człowieka,
• może zniszczyć ekosystemy i procesy, które warunkują istnienie życia na Ziemi,
• JURAJSKI RAJ to obszar, gdzie najwyższa władza w kraju zdecydowała o zaprzestaniu przekształcania krajobrazu, aby umożliwić naukowe poznawanie naturalnego przebiegu procesów przyrodniczych oraz właściwości dzikich gatunków roślin i zwierząt,
• JURAJSKI RAJ  umożliwia odpoczynek psychofizyczny ale, ponieważ nie jest to jedyny cel jego  tworzenia,  jest udostępniany do zwiedzania pod pewnymi warunkami.

Joanna Sobańska